Project Griekenland
Tussentijds verslag van de verlengde verkenningsmissie asiel en vreemdelingenrechtadvocatuur in Griekenland september - december 2011
Begin dit jaar heeft een driekoppige delegatie van AdZG een eerste verkenningsmissie uitgevoerd in Griekenland. Aanleiding van de eerste missie was dat Nederlandse asieladvocaten tijdens een cursus in Athene kennis maakten met Griekse collega's die hen op de hoogte stelde van de grote problemen die asielzoekers en immigranten in Griekenland ondervinden. De Nederlandse asieladvocatuur was al enigszins bekend met de asielproblematiek in Nederlandse asielprocedures, waar de overdracht van asielzoekers aan Griekenland op grond van Europese regelgeving centraal stond (de zogenaamde Dublin zaken). Kort voor de eerste verkenningsmissie heeft het het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in een uitspraak van een einde gemaakt aan de overdracht van asielzoekers aan Griekenland. In duidelijke bewoordingen oordeelde het Europees Hof, dat de Griekse asielprocedure niet aan vereiste waarborgen voldoet en dat de detentieomstandigheden en de omstandigheden waarin asielzoekers in Griekenland verblijven inhumaan zijn.
Er is dus het nodige aan de hand in Griekenland. Feit is dat Griekenland door zijn geografische ligging voor asielzoekers de toegangspoort tot Europa is. Thans komt meer dan 75% van de asielzoekers de EU via Griekenland binnen. Door intensivering van de bewaking van de zeegrens, waarbij de inzet van Frontex een grote rol speelt, komen asielzoekers met name Griekenland binnen via de Noord-Oostelijke grens met Turkije (vaste land). Ook daar is Frontex ingezet met als gevolg dat asielzoekers op grote schaal worden gedetineerd. Detentie vind plaats in verouderde grensposten. Mannen, vrouwen, gezinnen met kinderen en alleenstaande minderjarige kinderen worden tezamen gedetineerd in overvolle ontoereikende detentiecentra.
Griekenland was in het verleden vooral een transitland voor asielzoekers. Het was immers eenvoudig om de reis naar het het Noord-Westen van Europa te vervolgen. Door onder meer een bilaterale overeenkomt met Italië worden asielzoekers zonder pardon naar Griekenland teruggestuurd. Dit heeft er toe geleid dat grote aantallen asielzoekers niet bij machte zijn om door te reizen. Het Griekse overheidsapparaat kan de enorme toestroom niet aan, met als gevolg dat slechts mondjesmaat asielaanvragen in behandeling worden genomen en opvang van asielzoekers eerder een uitzondering dan regel is.
Door de eerste missie is een duidelijk beeld gekregen van de asiel - en vreemdelingenproblematiek en zijn contacten gelegd met de actoren (individuele advocaten, NGO's en GO's) die zich met deze problematiek bezighouden. AdZG heeft na afloop van de eerste missie geconcludeerd dat een bijdrage zou kunnen worden geleverd. Voor een uitgebreid verslag van de eerste verkenningsmissie klik hier
Onder Europese druk heeft de Griekse overheid in de zomer van 2010 het zogeheten National Action Plan on Migration Management opgesteld teneinde de problematiek in kaart te brengen en tot oplossingen te komen. In dit plan is een zeer bescheiden paragraaf gewijd aan rechtsbijstand. De omvang van de paragraaf symboliseert de omvang van de rechtsbijstand; deze is zeer klein afgezet tegen het aantal asielzoekers in Griekenland. Gefinancierde rechtsbijstand aan asielzoekers in de administratieve fase van de asielprocedure bestaat niet in Griekenland. In theorie bestaat deze wel in de rechtelijke fase van de asielprocedure en voor vreemdelingen die in vreemdelingenbewaring verblijven. Hiermee is de wetgeving in lijn met Europese regelgeving. In de praktijk functioneert dit systeem echter niet. De praktijk laat zien dat gratis rechtsbijstand enkel georganiseerd wordt door locale NGO's, waaraan advocaten verbonden zijn. De NGO's kampen voortdurend met financiële problemen, hetgeen door de huidige financiële crisis wordt versterkt. Wij schatten dat het aantal advocaten dat zich met het asielrecht bezighoudt op hooguit 30. In het plan dat het National Action Plan moet implementeren is ondanks de wettelijke en Europese verplichtingen geen paragraaf geweid aan het organiseren van gefinancierde rechtsbijstand aan asielzoekers en vreemdelingen in vreemdelingenbewaring.
Sinds medio september 2011 is de Nederlandse advocaat Martijn Strooij, gespecialiseerd in asiel en vreemdelingenrecht, door AdZG uitgezonden om gedurende drie maanden nader te onderzoeken welke bijdrage AdZG zou kunnen leveren aan de toegang tot het recht voor de asielzoekers en immigranten. Omdat de problematiek zo groot is -zowel wat de aantallen asielzoekers betreft, alsook de detentieomstandigheden en de logistieke en procedurele aspecten van de asielprocedure, is het zaak keuzes te maken.
Martijn Strooij heeft op dit moment 2 maanden in Griekenland doorgebracht en zich een beeld kunnen vormen van de mogelijkheden voor AdZG om tot concrete haalbare projecten te komen. AdZG zal zich toeleggen op het volgende onderwerpen:
1. Opzetten van een databank van rechterlijke uitspraken op het gebied van asielrecht en vreemdelingenbewaring ten behoeve van de advocatuur en rechtelijke macht
AdZG zal zich inspannen om een website te creëren en te onderhouden waardoor de toegang tot rechterlijke uitspraken mogelijk zal worden gemaakt. De op te zetten databank kan in positieve zin bijdragen aan verbetering van de juridische kennis van het het asiel-vreemdelingenrecht, in het bijzonder het onderwerp van de vreemdelingenbewaring omdat dat een kortere procedure is in vergelijking met een asielprocedure bij rechtbank, die jaren in beslag kan nemen alvorens uitspraak wordt gedaan.
2. Organiseren van onderwijs voor advocaten en rechters, te beginnen met vreemdelingenbewaring.
Daarnaast zal AdZG zich bezighouden met het organiseren van onderwijs aan de asiel en vreemdelingenrechtadvocaten. Op de universiteiten van Athene en Thessaloniki wordt niet geen asiel- en vluchtelingenrecht gedoceerd. Er is voorts geen mogelijkheid om post-academisch onderwijs te volgen. Anders dan in Nederland bestaat voor de advocatuur geen verplichting om jaarlijks cursussen te volgen ten einde de kennis op peil te houden. Omdat ook in Griekenland de EU richtlijnen op het terrein van asiel- en migratierecht directe werking hebben, en vrijwel letterlijk zijn overgenomen in nationale wet- en regelgeving kan AdZG onderwijs aan de Griekse advocaten organiseren en mogelijk zelf doceren. In december zal Martijn Strooij naar alle waarschijnlijkheid, tezamen met een Griekse advocaat en Griekse rechter een cursus vreemdelingenbewaring geven.
3. Organiseren van rechtsbijstand aan alleenstaande minderjarige vreemdelingen, die vreemdelingrechtelijk zijn gedetineerd in het detentiecentrum in Amygdaleza, gelegen net buiten Athene.
Als derde actiepunt wil AdZG zich richten op alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv's), die in vreemdelingenbewaring verblijven. AdZG zal zich daarbij concentreren op het detentiecentrum van Amygdaleza, dat een capaciteit van 40 plaatsen heeft. Deze amv's krijgen, uitzondering daargelaten, geen enkele vorm van rechtsbijstand. Dit heeft tot gevolg dat de rechtmatigheid en voortduring van hun detentie niet wordt onderworpen aan een rechtelijke toetsing. In het detentiecentrum is geen sprake van onderwijs of andere dagbesteding. AdZG zal trachten aansluiting te zoeken bij humanitaire organisaties die werkzaam zijn in het detentiecentrum en daarbuiten die amv's zouden kunnen opvangen op het moment dat ze in vrijheid worden gesteld.
De huidige verkenningsmissie loopt tot 23 december 2011. Op deze website kunt u na afloop het eindverslag van deze verkenningsmissie lezen.
Desgewenst kunt U direct contact onderhouden met Martijn Strooij, projectleider van het Griekenland project martijnstrooij@gmail.com.
27 november 2011