Project Griekenland
Verslag van de verkenningsmissie Griekenland door Advocaten zonder Grenzen Nederland van zaterdag 30 januari – zaterdag 5 februari 2011
1. Aanleiding
Ten gevolge van de vluchtelingenproblematiek zoals die de laatste jaren is ontstaan in Griekenland, voornamelijk gedurende de laatste jaren 2009 en 2010 in het grensgebied (vaste land) Turkije/Griekenland (regio Evros) heeft Advocaten zonder Grenzen Nederland (AdZG) een verkenningsmissie georganiseerd ten einde te bezien of AdZG een bijdrage kan leveren in de toegang tot het recht. Concrete aanleiding was daarbij dat Nederlandse asieladvocaten een cursus Europees Vluchtelingenrecht hadden gevolgd in Athene in september 2010 waarbij Nederlandse advocaten contacten legden met Atheense asieladvocaten en zo op de hoogte raakten van de omvang en de ernst van de problematiek van vluchtelingen in Griekenland. Overigens was de Nederlandse asieladvocatuur al enigszins bekend met de Griekse situatie, nu menig asielzoeker via Griekenland naar Nederland was gekomen en deze op grond van Europese regelgeving (Dublin II) bij Griekenland werd geclaimd. Zowel op nationaal niveau en Europees niveau is vanwege de zorgelijke situatie (uiteindelijk met succes) geprocedeerd om verwijdering naar Griekenland te voorkomen. Deze verkenningsmissie is gefinancierd door OSR Juridische Opleidingen.
2. Voorgestelde doelen
Daarnaast is ook uit de media bekend geworden dat zich de laatste jaren met name in het grensgebied Evros en in het centrum van Athene een humanitaire ramp begint af te spelen. Overvolle detentiecentra (eigenlijk politieposten) waar tevens alleenstaande minderjarige vreemdelingen en gezinnen met kinderen vastzitten, gezinnen met kinderen zwerven op de straten en pleinen in het centrum van Athene, ontstaan van private knokploegen en zich steeds meer verzamelde vluchtelingen en vreemdelingen in vertrekplaatsen (havens) naar Italië. Uiteraard kan AdZG deze problematiek niet oplossen. De verkenningsmissie heeft tot doel te bezien waar AdZG wel een bijdrage kan leveren. Daartoe dient ter plaatste met de betrokken actoren gesproken te worden, zodat een helder beeld ontstaat van de problematiek met in het achterhoofd de vraag welke bijdrage door AdZG geleverd zou kunnen worden.
3. Agenda en werkwijze
De verkenningsmissie is uitgevoerd door drie advocaten: Martijn Strooij (voormalig asiel en regulier vreemdelingenrecht advocaat), Neal Blomjous (asielrecht) en Alexandra Nederveen (regulier vreemdelingenrecht en tevens bestuurslid AdZG) en voorbereid door Martijn Strooij. Voorafgaand aan de missie zijn contacten gelegd en afspraken gemaakt met advocaten, de Nederlandse ambassade in Athene, een socioloog/onderzoeker, een professor aan de tweede universiteit van Athene, Amnesty International, Artsen zonder Grenzen, Hellenic League for Human Rights, UNHCR, de ombudsman, Eucomenical Refugee Programma en het ministerie van Arbeid en Sociale Zekerheid. Ter plaatste is contact gelegd en gesproken met de Hellenic Republic National Commission for Human Rights en de Atheense Orde van Advocaten. Er is gewerkt aan de hand van een weekagenda. Gesprekken zijn gevoerd in de ochtend, de middag en de avond. Met alle betrokken actoren is uitgebreid gesproken en alle afspraken zijn doorgegaan.
Tijdens de gesprekken zijn de aard, omvang en oorzaken van de ontstane problematiek, alsmede – afhankelijk van de actor de juridische context waarbinnen het probleem zich afspeelt besproken. Van diverse NGO’s en instanties is het laatste jaarverslag verstrekt en zijn met alle actoren afspraken gemaakt over verdere informatie-uitwisseling. Voorts is aan de actoren rechtsreeks gevraagd wat een bijdrage van AdZG zou kunnen zijn.
De gesprekken zijn zo volledig mogelijk verwerkt in verslagen.
4. Voorlopige conclusies
Uit de gesprekken met de diverse actoren is naar voren gekomen dat per direct AdZG een bijdrage kan leveren door middel van kennisoverdracht aan de individuele asieladvocaten, dat zijn er slechts enkelen (ongeveer 15-20). In Griekenland bestaat geen verplichte permanente beroepsopleiding. Asiel en vreemdelingenrecht worden niet gedoceerd aan de universiteiten van Athene. De advocaten zijn doorgaans aangewezen op zelfstudie van EU regelgeving en EHRM jurisprudentie. Dat kost verhoudingsgewijs erg veel tijd. Onderwijs over EU regelgeving en procederen bij het Europese Hof zou direct een positieve bijdrage kunnen leveren. De Engelse taal, zo hebben wij geconstateerd, is veelal geen enkel probleem voor de advocaten met wie we hebben gesproken. Daarnaast is het voor de andere – vrijwillige – medewerkers van Amnesty International, Artsen zonder Grenzen en de Eucomenical Refugee Program zinvol om in de Griekse taal eveneens, op een iets lager niveau, bijvoorbeeld een cursus asielrecht te volgen.
In de loop van de week is aan de betrokken actoren voorgelegd of het zinvol is dat wij ons specifiek gaan richten op, al dan niet gedetineerde, minderjarige alleenstaande vreemdelingen. Het organiseren van rechtsbijstand, en daarmee de toegang tot het recht, voor deze kwetsbare groep zou tot doel kunnen worden gesteld. Dit idee is door de actoren, aan wie het is voorgelegd positief ontvangen. Dit is echter ingewikkeld zowel juridisch, logistiek als praktisch. Er zijn slechts zeer beperkte voorzieningen voor kinderen, geen opvang en geen scholing. Hoe de rechtsbijstand voor kinderen georganiseerd zou kunnen worden, dient nader bestudeerd te worden. De verkenningsmissie denkt dan ook dat het zinvol is om een langere verkenningsmissie voor de duur van 4 tot 6 maanden te organiseren om dat idee verder uit te werken. Tijdens die langere verkenningsmissie, die op korte termijn zou kunnen aanvangen, kan dan wel alvast gestart worden met de hiervoor genoemde kennisoverdracht. Ook zouden enkele asieladvocaten desgewenst individuele bijstand kunnen krijgen van AdZG.
Een belangrijke conclusie van de verkenningsmissie is dat de randvoorwaarden aanwezig zijn om een project succesvol te kunnen starten. Er is sprake van nieuwe asiel en migratie wetgeving. Zo is onlangs (december 2010/januari 2011) nieuwe wetgeving aangenomen c.q. van kracht geworden, die onder meer de basis vormt voor een ingrijpende wijziging van de asielprocedure en vreemdelingenbewaring. Voorafgaand aan deze nieuwe wetgeving is een zogenaamd Action Plan opgesteld, waarin de huidige regering de migratieproblemen heeft geïnventariseerd en waarin een stappenplan is opgenomen om de problemen aan te pakken. Deze aanpak is ingezet door de nieuwe regering. Er is sprake van toezicht door en geld afkomstig van de Europese Unie, bestemd om de humanitaire problematiek in Evros verlichting te brengen, ondermeer door het (ver)bouwen van de detentiecentra (in werkelijkheid oude militaire posten). De verkenningsmissie is van oordeel dat de randvoorwaarden aanwezig zijn, om met het oog op een toekomstig project, per direct een langere verkenningsmissie uit te voeren.
7. Volgende stappen
Door de leden van de verkenningsmissie wordt – gelet op bovenstaande redenen- voorgesteld om Martijn Strooij, die dat ook wil en kan, op korte termijn uit te zenden om de langere verkenningsmissie uit te gaan voeren. Dit voorstel zal binnen het bestuur van AdZG besproken worden. Indien het bestuur dit voorstel onderschrijft wordt vervolgens zo snel mogelijk een bijbehorende financiering gezocht.